یافتههای باستانشناسی جدید در اعماق غارهای سرد سیبری، تصورات ما درباره توانمندیهای پزشکی انسانهای اولیه را تغییر میدهد. بررسی یک دندان آسیای ۶۰ هزار ساله متعلق به یک نئاندرتال نشان میدهد که خویشاوندان باستانی ما درد دندان را تشخیص میدادند و با ابزارهای سنگی ظریف، اقدام به حفاری و پاکسازی بافتهای پوسیده میکردند. این کشف، تاریخ دندانپزشکی را بیش از ۴۵ هزار سال به عقب میبرد و ثابت میکند که جراحیهای تهاجمی، میراثی مشترک میان ما و نئاندرتالها است.
در سال ۲۰۱۶ در غار چاگیرسکایا (Chagyrskaya) در جنوب غربی سیبری یک دندان آسیای بزرگ متعلق به یک فرد بالغ پیدا شد. وجود یک حفره عمیق و غیرعادی در سطح این دندان، دانشمندان را برای سالها به فکر واداشت. اکنون نتایج پژوهش آنها تأیید میکند که این سوراخ بر اثر فرسایش طبیعی یا آسیبهای پس از مرگ ایجاد نشده، بلکه نتیجه یک مداخله آگاهانه پزشکی بوده است.
دندانپزشکی در نئاندرتالها
محققان با تحلیلهای میکروسکوپی، دو ناحیه پوسیدگی شدید را در این دندان شناسایی کردند. یکی از این نواحی در مرز لثه قرار داشت که آثار شیارهای ناشی از تمیزکردن دندان با خلال در آن دیده میشد. اما کشف اصلی مربوط به حفرهای به طول ۴.۲، عرض ۲.۸ و عمق ۲.۶ میلیمتر بود که دقیقاً روی بافت پوسیده ایجاد شده بود.
محققان دانشگاه آریزونا معتقدند علامتهای بسیار ظریف در لبههای این حفره نشاندهنده استفاده از یک مته سنگی کوچک است. آزمایش روی دندانهای انسان مدرن ثابت کرد که با چرخش ابزارهای نوکتیز ساختهشده از سنگ یشم که نمونههای متعددی از آن در همان غار یافت شده، دقیقا میتوان چنین حفرههایی ایجاد کرد.
نکته حیرتانگیز اینجاست که علائم ساییدگی و جویدن روی لبههای حفره نشان میدهد که این نئاندرتال پس از عمل جراحی دردناک خود، مدت زمان قابل توجهی زنده مانده و به زندگی عادی ادامه داده است. محققان میگویند پیشازاین، قدیمیترین شواهد دندانپزشکی مربوط به انسان خردمند (Homo sapiens) در حدود ۱۴ هزار سال پیش بود، اما این یافته جدید نشان میدهد نئاندرتالها دهها هزار سال قبل از ما به این سطح از مهارت دست یافته بودند.
این جراحی پیچیده گواهی بر درک عمیق نئاندرتالها از آناتومی بدن و مهارت حرکتی استثنایی آنها است. اگرچه «ربکا راگ سایکس»، نویسنده کتاب «خویشاوند» (Kindred)، احتمال میدهد این یک خوددرمانی بوده باشد، اما در هر صورت نشاندهنده واکنش هوشمندانه این گونه به بیماریهای نادر است.
یافتههای این پژوهش در ژورنال PLOS One منتشر شده است.