تصور کنید ساعت ۲ بامداد است. نور آبی گوشی موبایل تنها منبع روشنایی اتاق شماست. در حالی که باید بخوابید، انگشتتان ناخودآگاه روی صفحه نمایش میلغزد و اخبار جنگ، بحرانهای اقتصادی و حوادث ناگوار را یکی پس از دیگری میبلعید. این پدیده که به آن دوماسکرولینگ میگویند، مغز ما را در وضعیتی از گوشبهزنگی دائمی و اضطراب مزمن قرار میدهد. در چنین شرایطی، بسیاری از ما به سراغ کنسول یا پیسی میرویم تا کمی از واقعیت فاصله بگیریم. اما آیا هر نوع بازی کردنی میتواند حال ما را بهتر کند؟ پاسخ در مفهومی به نام گیمینگ آگاهانه نهفته است.
بمباران خبری؛ دشمن خاموش آرامش
اخبار منفی به گونهای طراحی شدهاند که سیستم هشدار مغز (آمیگدال) را فعال کنند. وقتی مدام در معرض اخبار ناگوار قرار میگیریم، سطح کورتیزول در بدن بالا میرود و سیستم عصبی ما در حالت جنگ یا گریز باقی میماند. مشکل اینجاست که در دنیای مدرن، دشمنی فیزیکی برای جنگیدن وجود ندارد، بنابراین این انرژی عصبی به اضطراب، بیخوابی و فرسودگی تبدیل میشود. گیمینگ آگاهانه به معنای استفاده عامدانه از بازیها برای تنظیم دوباره این سیستم عصبی و بازگشت به وضعیت تعادل است.
بسیاری از منتقدان، بازی کردن را نوعی فرار از واقعیت میدانند. اما فرار لزوما چیز بدی نیست، به شرطی که به جای مخفی شدن، به منظور تجدید قوا باشد. تفاوت بزرگی میان بازی کردن برای فراموشی اجباری و بازی کردن برای حضور در لحظه وجود دارد. در گیمینگ آگاهانه، ما بازی را انتخاب میکنیم تا عاملیت از دست رفته در دنیای واقعی را بازیابی کنیم. وقتی در دنیای واقعی احساس میکنیم کنترلی بر اوضاع نداریم، به پایان رساندن یک ماموریت سخت یا ساختن یک مزرعه کوچک، حسی از موفقیت و کنترل به ما میدهد که برای سلامت روان حیاتی است.
مفهوم گیمینگ آگاهانه چیست؟
آگاهی یا مایندفولنس به معنای حضور کامل در لحظه حال، بدون قضاوت است. وقتی این مفهوم را به دنیای گیم میآوریم، یعنی:
- انتخاب آگاهانه: بازی را بر اساس نیاز روحی فعلیتان انتخاب کنید، نه از روی عادت.
- توجه به احساسات: در حین بازی متوجه باشید که بدنتان چه واکنشی نشان میدهد. آیا فکتان منقبض شده؟ آیا نفستان را حبس کردهاید؟
- تعیین مرز: بدانید چه زمانی باید دسته را زمین بگذارید و به دنیای واقعی برگردید.
- انتخاب سبک مناسب: هر دارویی برای هر دردی نیست، یکی از مهمترین بخشهای مدیریت اضطراب از طریق گیمینگ، انتخاب سبک (Genre) مناسب است.
مدیریت محیط و زمان؛ ساختن یک پناهگاه دیجیتال
برای آنکه گیمینگ آگاهانه اثرگذار باشد، باید محیط بازی را از آلودگیهای خبری پاک کنید:
- خاموش کردن اعلانها (Notifications): هیچ چیز مثل ظاهر شدن خبر یک فاجعه در گوشه تصویر، غوطهوری (Immersion) شما را در بازی خراب نمیکند. هنگام بازی، گوشی را در اتاق دیگری بگذارید یا در حالت مزاحم نشوید قرار دهید.
- نورپردازی و ارگونومی: محیطی که در آن بازی میکنید باید دعوتکننده باشد. نور ملایم، صندلی راحت و یک لیوان چای میتواند تاثیر روانی بازی را دو چندان کند.
- قانون پایان: برای خودتان زمان مشخصی تعیین کنید. گیمینگ زمانی به اضطراب تبدیل میشود که باعث شود از وظایف اصلی زندگی یا خواب کافی باز بمانید.
نقش داستانگویی در تخلیه روانی
بازیهای داستانمحور مثل The Last of Us یا Detroit: Become Human به ما اجازه میدهند با شخصیتهایی که رنج میکشند، همذاتپنداری کنیم. دیدن اینکه دیگران (حتی شخصیتهای خیالی) چطور با بحرانها روبرو میشوند و از آنها عبور میکنند، به ما تابآوری میآموزد. روایتهای غنی به ما یادآوری میکنند که رنج، بخشی از تجربه انسانی است و همیشه راهی برای ادامه دادن وجود دارد.
تمرینهای عملی برای گیمینگ آگاهانه
- اسکن بدن: قبل از شروع بازی، یک دقیقه چشمانتان را ببندید و ببینید کجای بدنتان منقبض است. سعی کنید در حین بازی آن قسمت را رها کنید.
- نفس عمیق در لودینگها: صفحات بارگذاری بازی را به جای چک کردن گوشی، به تمرین تنفس عمیق اختصاص دهید.
- قدردانی از جزئیات: به جای آنکه فقط به دنبال پایان رساندن مرحله باشید، دقایقی را صرف تماشای گرافیک، گوش دادن به موسیقی متن یا دقت در طراحی محیط کنید. این کار ذهن شما را در لحظه قفل میکند.
دسته بازی در دست شماست
گیمینگ آگاهانه زمانی معنا پیدا میکند که بازی ابزاری برای بهتر زیستن باشد، نه جایگزینی برای زندگی. اگر اخبار منفی چنان شما را فلج کرده که دیگر از بازیها هم لذت نمیبرید، حتما از یک متخصص کمک بگیرید. اما اگر به دنبال راهی برای شارژ مجدد باتریهای روانی خود هستید، دسته بازی میتواند بهترین دوست شما باشد.
اخبار منفی همیشه وجود خواهند داشت و ما نمیتوانیم دنیا را تغییر دهیم، اما میتوانیم نحوه مواجهه با آن را مدیریت کنیم. گیمینگ آگاهانه به ما یاد میدهد که میان بیتفاوتی و اضطراب، راه سومی هم وجود دارد، مراقبت از خود. بازیها به ما قدرت میدهند که برای چند ساعت هم که شده، قهرمان دنیای خودمان باشیم، زخمهایمان را درمان کنیم و با ذهنی آرامتر به استقبال چالشهای واقعی برویم. پس دفعه بعدی که احساس کردید زیر آوارِ اخبار در حال غرق شدن هستید، گوشی را کنار بگذارید، کنسول را روشن کنید و آگاهانه وارد دنیایی شوید که در آن، شما برنده نهایی هستید.