پژوهشگران در مطالعهای جدید، براساس تحلیل مجدد دادههای زمینشناسی اعلام کردند که سطح سیاره زهره ممکن است همچنان نشانههایی از اقیانوسهای باستانی گمشده را در خود جای داده باشد. این تیم پژوهشی به سرپرستی «ریچارد گیل»، زمینشناس دانشگاه لندن، مدعی است دلایل متقاعدکنندهای وجود دارد که نشان میدهد زهره زمانی در بخش اعظم سطح خود میزبان اقیانوسها و شاید حتی حیات بوده است.
به دلیل وجود ابرهای ضخیم دیاکسید کربن و اسید سولفوریک، مشاهده مستقیم سطح زهره ممکن نیست و دادههای فعلی عمدتاً توسط کاوشگر ماژلان (Magellan) ناسا در دهه ۱۹۹۰ میلادی و از طریق رادار ثبت شدهاند. این تصاویر پیشتر چشماندازی ناهموار و آتشفشانی را با بیش از ۸۵ هزار عارضه آتشفشانی شناساییشده نشان میدادند. اما پژوهشگران در بررسی جدید خود متوجه شدهاند که برخی از این ساختارها بهجای منشأ آتشفشانی، ممکن است منشأ دریایی داشته باشند.
براساس برآوردهای این تیم، آب مایع ممکن است در گذشته حدود ۹۰ درصد از سطح زهره را پوشانده و حجمی معادل ۴۰ درصد اقیانوسهای کنونی زمین را در اختیار داشته است.
شواهد زمینشناسی اقیانوسهای باستانی زهره
محققان سه عارضه زمینشناسی اصلی را برای اثبات فرضیه وجود دریاهای گمشده ارائه کردهاند.
عارضه اول شبکههای چندضلعی (Polygonal Fault Systems) نام دارند و به زمینهای وسیع پوشیده از الگوهای چندضلعی گفته میشود که پیشتر ناشی از سرد شدن و انقباض سنگهای آتشفشانی دانسته میشدند. دانشمندان معتقدند این الگوها شباهت بسیار زیادی به سیستمهای گسلی چندضلعی در رسوبات دریایی غنی از خاکرس در زمین دارند که بر اثر متراکم شدن خشتهای بستر دریا و خروج آب ایجاد میشوند.
پس از آن به کانالهای موسوم به Canali اشاره شده است؛ کانالهای عظیمی که هزاران کیلومتر طول دارند و پیشتر مسیر جریان گدازه فرض میشدند. پژوهشگران اشاره میکنند که طول زیاد این کانالها با رفتار گدازه آتشفشانی همخوانی ندارد و بیشتر شبیه کانالهای زیردریایی زمین هستند که توسط جریانهای متراکم زیر آب شکل گرفتهاند. تقریباً یکسوم زمینهای چندضلعی به این کانالها متصل هستند که بدون منشأ آتشفشانی مشخص از دشتها بیرون آمده و به حوضههای عمیقتر ختم میشوند.
آخرین مورد رشتهکوههای چینخورده و برآمدگیهای موجود در زهره است که میتوانند روی لایههای ضخیم نمک بهجامانده از تبخیر اقیانوسهای باستانی قرار گرفته باشند. فرایندی مشابه رویداد بحران شوری مسینین در زمین که حدود ۵.۵ میلیون سال پیش باعث تبخیر دریاچه مدیترانه و تشکیل لایههای عظیم نمک شد. برآورد میشود لایه نمک تشکیلشده در زهره حداقل ۶۴ متر ضخامت داشته و باعث تغییر شکل پوسته فوقانی شده باشد.
اثبات نهایی این فرضیه همچنان نیازمند ارسال کاوشگرهای جدید است. مأموریت EnVision آژانس فضایی اروپا و مدارگرد VERITAS ناسا که در آینده برای نقشهبرداری دقیقتر از زهره اعزام خواهند شد، میتوانند صحت وجود این اقیانوسهای کهن را مورد آزمایش قرار دهند. دانشمندان تأکید میکنند که بررسی پدیده اثر گلخانهای در زهره که کمتر از یک میلیارد سال پیش منجر به نابودی احتمالی حیات در آن شد، پیامدهای مهمی برای آینده زمین و حیات خارج از منظومه شمسی خواهد داشت.
نتایج این مطالعه در نشریه Earth & Planetary Science Letters به چاپ رسیده است.